Bi piştgiriya Yekîtiya Ewropayê û Swêdê, Weqfa Pirtûkxane û Mûzeya Kurdî ava bû

18/5/2007

Bi piştgiriya Yekîtiya Ewropayê û Swêdê, Weqfa Pirtûkxane û Mûzeya Kurdî ava bû

Gabar Çiyan

``Sazendeya Pirtûkxane û Muzexaneya Kurdî`` piştî xebatên dirêj gava xwe ya yekem ji bo avakirinê avêt. Birêvebirê Weqfê Goran Candan, ji bo avakirina dezgehek serbixwe û netewî gelek caran çû Amedê û Brûkselê. Hejmarek car bi dezgehên swêdî re rûnişt. Armanca wî ew bû Weqf û Muzexaneyê di dilê Kurdistanê de, li Amedê ava bike, veke. Xebatên ku hatin kirin bersivek erenî wergirt. Îro bi beyanemeyekî çapemeniyê hat diyarkirin ku weqfa kurdî bi şêweyekî fermî dest bi karê xwe yên bingehîn kiriye. Li ser navê ``Sazendeya Pirtûkxane û Mûzexaneya Kurdî-Sara`` yê Goran Candan dîtînên xwe wisan anî zimên: `` Salên dûr û dirêj in ku wêje û çanda xelkê me li jêr talanê, li ber xetera man û nemanê ye. Wan desthilatdarên ku li ser xaka welatê me, xwedî hêza mîretiyê (dewlet) bûne, bi çi awayekî biçûk jî, xwedîtî li çanda me kurdan ne kirine. Bervacê vê, bûne alîkar ku ev kelepûr û nirxên me yên wêjeyî, çandî sist û lawaz bibin û li dirêjahiya demê jî, ji holê rabin, winda bibin. Li derveyê vê jî, her çend parastin û pêşvebirina wêje û çanda me erkê li ser şanê me her kurdperwerek be jî, sed heyf û sed mixabin ku wan hewildanên me yên ji bo parastin û pêşvebirina wêje û çanda gelê me, ta roja î roj, ji ber sedemên cihêreng çi car têr ne kirine. Lêbelê me hêviyek pirr xurt û tund heye, ku em ji vir û pê ve, pêşî li ber vê windakirinê bigirin û rê li ber van windakirinên bêtixûb ên nirx û hêjayiyên xwe yên gelêrî bigrin, birawestînin. Pêşeroja çanda xwe bibin ser boşahî û ewletiyê.
Ji wê roja pêşî ya 20 sal berê, ku Navenda Belavkirin û Bi Nasîndana Wêje û Ferhengê Kurdî - SARA dameziriye, ta roja î roj, me hewildanên xwe her dem bi vê ruh û giyanê daye. Di vê çalakiya 20 salan de, î roj me xwe gihandiye hin gehînekên êdî destkevtî. Î roj SARA êdî ne bi tenê ye. Ji çarmedorên cîhanê kurdên li derveyî welêt, dost û dilxwazên kurdan ên endamên milletên dinê û hem jî li her perçeyekî Kurdistanê xelkê me yê ku li ser çand û hêjayiyên xwe pirr şiyar û haydar in, bi avahiya SARA'yê ne. Her wisan jî, ne hindik jî dezgeh û avahiyên kurdî di van hewildanên watedar ên SARA'yê de bi SARA'yê re dibin alîkar û piştgiriya SARA'yê dikin.
Me yekgirtinek heye. Ji ber ku yekgirtin hêzê dide, loma va ye î roj em hemû bi hev re ber bi avahiyek din a kurdî ya serteseriyê (ebedî) ve diherin. SARA bi qezenckirina vê qada nuh a Sazendeyiyê (weqf), bi wan alîkariyên dezgehên ji Yekîtiya Ewrûpî û her wisan jî ne hindik, bi alîkariyên dezgehên Swêdê, hewildanên xwe yên ji bo damezirandina Sazende û Muzexaneya Kurdî - SARA'yê pêş ve biriye û haniye vê encama îroyîn. Ji ber vê yekê em î roj li vir ji raya giştî re didin xuyakirinê, ku me bi van têkiliyan re karê damezirandina Parêzgeh û Muzexaneya Kurdî - SARA'yê dest pê kiriye. Pîroz be li gelê me.``

Ji bo vê gava nû em Goran Candan re peyivîn. Me ji Candan zaniyariyên piralî ji destpêka pêkanîna Sara yê hetanî avakirina Weqfa Pirtûkxane û Mûzexaneya Kurdî wergirt. Wî ji me re qala programa weqfê kir û li ser xebatên wê yên pêşerojê zaniyariyên pir alî da me...
- Goran Candan kî ye?

- Goran Candan sala 1959’ê li Amîda'yê (Diyar-î Bekr) hatiye dunyayê. Piştî Xwandina destpêkî, li Xwendegeha oldarî ya bi navê Îmam-Xetîbê xwandiye. Wî dibistana seretayî û navînî li Amîda'yê xwend û pasê jî 4 salan di xwendegeha bi navê Îmam-Xetîb’ê de xwendina xwe berdewam kir. Lê ji ber teqîbata desthilatdaran, li ser karê wî yê milletperweriyê di nav rêxistina kurdî ya nepenî de, wî ne karî xwendinê bibe serî û di sala 1981'ê de bêgav ma ku bireve Binxetê (Sûriye). Pistî salekê ji wê derê hate Swêdê. Ji 20 salî vir de ye ku li Swêdê dijî û du zarokên wî hene: Barzan û Evîn. Goranê Candan di sala 1986'an de yek ji damezrenerê rojnameya bi nav û deng û ajansa kurdî: Kurdistan Press a li Stockholmê bû. Di sala 1989'an de bi çend hevalên xwe yên welatperwer ji Almanyayê bi karê îdarekirin û derxistina rojnameya "Halk Gerçegî" rabû, ku ev rojname li Stanbolê derdiket. Di redaksiyona beşa kurdî ya rojnameya Berxwedan'ê de kar kir. Her wisan jî, di sala 1988'an de bi hevalên xwe ku niha çend ji wan di riya têkosîna serxwebûna welêt de şehîd ketine, kovara Yekitiya Rewşenbîrên Welatparêzên Kurdistanê ya bi navê REWSENê derxist û ew, yek ji van sê kesên ji desteya redaksiyonê ya pêşîn bû. Li Swêdê di Unîversîteya Uppsalayê de du salan kurdî (soranî) û farisî xwend. Li Universiteya Stockholmê li Xwendegeha Mamostetiyê beşa kurdî temam kir û li dibistanên swêdî heft salan karê mamostetiya zimanê kurdî kir. Her weha di dema êrîşên dewleta Swêdê ên li ser xebata têkosîna rizgariya Kurdistanê de, wî bi Komeleya Kurdernas Vanner (Dostên Kurdan) kovarek her bi vî navî bi Swêdî derxist.
Niha jî karê wergeriyê ji her 4 kanalên televîzyona Swêdê re dike û ji bo Rêkxistina Kitêbxaneyên Swêdî ya bi navê BTJ jî wekî pisporê wêjeya kurdî kar dike. Goranê Candan di karên xwe yên rojnamegeriyê de gelek nivîs û pirtûkên zarokan wergerandine ser zimanê kurdî. Didu ji van pirtûkan, "Tolehildana Mûriyan" ji farisî wergerandiye kurdî û "Aladîn û Lampaya bi Efsûn" ji swêdî wergerandiye ser kurdî. Her wisa jî çîroka folkloriya kurdî ya bi navê Sahmeran berhev û çap kiriye. Pasê jî Sahmeran hem bi kurdî soranî û hem jî bi swêdî çap bûye.

- Sara çi demê dest bi xebatên xwe kir? Wê demê armanca we çi bû?
- Sara di sala 1987'an de hat damezirandin û ev û sal tam 20 sal in ku bêrawestan bi karê weşandin û belavkirina wêjeya kurdî ve mijûl e. Pirtûkxaneya Kurdî SARA, li Ewrûpayê kevintirîn pirtûkxaneya kurdî ye.
Pirtûkxaneya Sara'yê, ta î roj di ser 10 hezarî re pirtûkên kurdî li pirtûkxaneya herî navdar û herî mezin a cîhanê, li Library of Congress'ê ya li Amerîkayê dane arşîvkirin. Pirtûkxaneya Sara'yê, nûnera fermî (resmî) ya vê pirtûkxaneya herî mezin a cîhanê ye û her wisa jî nûnera çend pirtûkxaneyên mezin ên din ên li Amerîka, Ewrûpa û Australyayê ye. Pirtûkxaneya Sara'yê, îro li wargeha xwe jî, xwediyê 40 hezar pirtûk û kovarên kurdî ye. Taybetiya ku Sarayê ji pirtûkxaneyên kurdî yên nûhatî vediqetîne ew e, ku li pirtûkxaneya Sara'yê bi piranî û giranî tenê wesanên bi kurdî hene, ne tirkî, erebî yan jî farisî.
Cihê SARA'yê li navenda Stockholm'ê ye, lê belê têkiliyên wê global û navneteweyî ne. Têkiliya SARA'yê hem li her deverên Kurdistanê ye û hem jî navneteweyî ne. Ji her çar parçeyên Kurdistanê mirov û dezgehên rewsenbîr û welatparêz hay ji hebûn û xebata SARA'yê hene û bi gelek rengên cûr bi cûr bi SARA'yê re di têkiliyê de ne.
Pirtûkxaneya Sara'yê ji dema ku hatiye damezirandin ta neha 52 berhemên kurdî weşandine. Di nav van 52 berheman de, hinek berhemên bi zimanê swêdî û înglîzî jî hene. SARA hewlê dide xwe ku li ser kurd û Kurdistanê ji her deverên cîhanê berheman biweşîne.
Wekî nimûne, ji nav Weşanên SARAyê: bi zimanê swêdî Destana Neteweyî Mem û Zîn û Dokumentên Tevgera Neteweyî ya Destpêka Sedsala 19'em, bi zimanê îngilîzî; The Case of Kurdistan Against Turkey, anku, Doza Kurdistanê li dijî Tirkiyê, ku ji hêla nemir Mîr Sureya Bedirxan ve, di sala 1923'yan de li Philadelphiya'yê (USA) cara yekemîn hatibû weşandin, hene.Amanca sereke ya SARA’yê her dem parastin û bi naskirindana wêje û çanda kurdî bûye.

- Qala prosesa avakirina Sazendeya pirtûkxane û Muzexaneya kurdî bikî.

- Piştî 20 salan, li avahiya SARA’yê Arşîvxaneyek kurdî ya nadîde û granbuha hat meydanê. Me jî ji xwe re kir mebesta sereke ku em vî gencîneyî (xezîne) bigehînin ser axa Kurdistanê li nav xwedî û mermalên wê. We diyar û aşkere ye, neyarên vî xelkî her dem li hevberî hebûna wêje, ziman û çanda kurdî xebitîne. Ji ber vê neyartiyê bersiva li dilê min ev bû: damezirandina Împaratoriya Weşanên Wêje û Zimanê Kurdî. Supasî ji Yezdan re ku î roj me li ser vê riyê xwe gihandiye gehînek û spartekên zexm ên wek Sazende (weqf).

- Sazende, anku weqfa ku were damezirandinê çi armanca xwe heye?

- Amanca sereke ya Sazendeya Pirtûkxane & Muzexaneya Kurdî – SARA ev e ku wêjeya kurdî li nav xelkê kurd kom bike û belav bike. Anku karê bicîhkirin û damezirandina Pirtûkxaneyek navendî û mazin pêk bihêne.

- Tê qalkirin ku weqif bi piştgiriya yekîtiya Ewropayê û Swêdê ava bûye. Navenda xwe li çi deverê ye? Planên we ji bo Kurdistanê çi ne?

- Belê, Sazendeya Pirtûkxane & Muzexaneya Kurdî – SARA bi piştgiriya rêxistinên Yekîtiya Ewrûpî û her wisan jî bi piştgiriya dezgehên çandî yên swêdî werdigire. Ev avahî li jêr damezirandinê ye. Herî dereng di nav vê sale de kar û bare xwe dibe serî û vekirina xwe ya fermî dide beyanê.

- Hinekî qala programa xwe ya niha û sala li pêşiya me bike?

- Programa me ya îroyîn serîbirina karê pratîk a damezirandina weqfê ye. Pêngava duwemîn jî vekirina avahiya Pirtûkxane & Muzexaneyek Kurdî li Amedê ye (Zarathustra News).